BANjALUKA, SARAJEVO - Na posebnom računu Centralne banke BiH koji je otvoren nakon što je Kristijan Šmit obustavio finansiranje SNSD-a i Ujedinjene Srpske iz budžeta sa svih nivoa vlasti slilo se više od 250.000 KM, otkriveno je za "Glas" u toj finansijskoj instituciji.
- Na posebnom računu Centralne banke BiH, otvorenom nakon odluke Kristijana Šmita, do 13. aprila 2026. godine akumulirano je 251.664,93 KM namijenjenih SNSD-u i Ujedinjenoj Srpskoj.
- Šmit je 24. aprila 2025. godine obustavio budžetsko finansiranje ovih stranaka i preusmjerio sredstva na poseban račun Centralne banke BiH.
- Finansiranje političkih stranaka u BiH zakonom je predviđeno iz budžeta svih nivoa vlasti, što najvećim strankama donosi milionske iznose godišnje.
- Narodna skupština Republike Srpske je naknadno usvojila zakon kojim se ukida finansiranje stranaka iz budžeta Srpske i uvode drugi izvori poput članarina i donacija.
- Ukupno je od 2004. do 2024. godine političkim subjektima iz budžeta svih nivoa vlasti isplaćeno gotovo 397,9 miliona KM.
Zakonom o finansiranju političkih stranaka propisano je da se političke stranke mogu finansirati iz budžeta BiH, entitetskih budžeta, kantonalnih budžeta i budžeta Brčko distrikta, te budžeta drugih jedinica lokalne uprave i samouprave što onim najvećim u Srpskoj i FBiH donosi milione maraka na godišnjem nivou, a račune "podebljavaju“ i novcem iz drugih izvora.
TEKST SE NASTAVLJA ISPOD OGLASA
Upravo je finansiranje iz budžeta, imajući u vidu da su po tom osnovu imali milione maraka na godišnjem nivou, izazivalo je brojne polemike u javnom prostoru.
TEKST SE NASTAVLJA ISPOD OGLASA
Tema finansiranje partija, sa osvrtom na dio koji im pripada iz budžeta sa svih nivoa vlasti u BiH, vraćena je na dnevni red upravo poslije te odluke Šmita, kojeg Srpska ne priznaje za visokog predstavnika jer nije imenovan u skladu sa procedurama, a potom i kasnijom odlukom republičkog vrha.
Njemački diplomata je 24. aprila 2025, pozivajući se na takozvana bonska ovlašćenja, nametnuo odluku kojom je obustavio budžetske isplate za SNSD i Ujedinjenu Srpsku i preusmjerio ih na poseban račun u Centralnoj banci sve do, kako je precizirano, momenta kada stranke "pokažu potpuno poštovanje Dejtonskog sporazuma".
TEKST SE NASTAVLJA ISPOD OGLASA
Taj potez je od strane političara i pravnika ocijenjen, između ostalog, kao nasilje nad civilizacijskim tekovinama, a prepisivanje odredbe kojom se zabranjuje bilo kojem sudu, da na bilo koji način preispituje odluke, kao drsko i anticivilizacijsko ponašanje koje se nisu usuđivali da javno obznane ni najveći diktatori.
Od tada je prošla gotovo godina, a nakon što su u Centralnoj banci u startu zauzeli stav da informacije o iznosu sredstava uplaćenih na račune SNSD-u i US dostavljaju isključivo Kancelariji visokog predstavnika u roku od sedam dana od završetka prethodnog mjeseca, došlo je do promjene.
- U periodu od 24. aprila 2025. do 13. aprila 2026. godine, na posebne račune u Centralnoj banci BiH, namijenjene uplatama političkim strankama SNSD i Ujedinjena Srpska, prenesena su obustavljena sredstva u ukupnom iznosu od 251.664,93 KM - navedeno je odgovoru Centralne banke, ali nisu naveli ko je sve uplatio, odnosno preusmjerio novac koji se nalazi na tom računu.
Novi stav o finansiranju stranaka je, naime, nedugo nakon Šmit, zauzela i Srpska i to glasovima poslanika iz partija koje čine vladajuću koaliciju, usvajanjem zakona kojim je propisano finansiranje iz članarina, priloga pravnih i fizičkih lica te izdavačke djelatnosti.
Ključna promjena, u odnosu na ranija rješenja, jeste u tome da prestaje praksa finansiranja partija, koalicija, lista nezavisnih kandidata i nezavisnih kandidata iz budžeta Srpske te opština i gradova na osnovu čega se u njihove kase, samo iz republičkog budžeta, slilo oko 74 miliona KM od 2004. godine.
Ocjenu ustavnosti Zakona o finansiranju političkih organizacija koji je objavljen lani u Službenom glasniku Srpske zatražio je funkcioner SDS-a Darko Babalja, a Ustavni sud BiH u krnjem sazivu je nedavno zaključio da taj zakon nije u skladu Ustavom BiH.
Evidencije o uplatama iz budžeta vodi Centralna izborna komisija BiH, a poslednji dostupni presjek uplata iz budžeta se odnosi na 2024. godinu. Iz tih izvora parlamentarne stranke zaradile su više od 22,3 miliona KM samo u toj godini.
SNSD je, iz budžeta, 2024. inkasirao nešto više od dva miliona maraka, a US oko 400.000.
U periodu od 2004. do 2024. godine iz budžeta svih nivoa vlasti političkim subjektima je isplaćeno 397,9 miliona KM.
Izvori finansiranja:
- članarina
- dobrovoljni prilozi pravnih i fizičkih lica
- izdavačka djelatnost, prodaja propagandnog materijala i organizovanja stranačkih manifestacija
- prihod od imovine u vlasništvu stranke
- iz budžeta
- dobiti od preduzeća u vlasništvu stranke
