Tripadvisor sastavio je listu najboljih svjetskih destinacija za medeni mjesec za parove koji će ići na svadbeno putovanje 2024. godine, a na listi se našao i jedan grad iz našeg komšiluka.

Infografika prikazuje najbolje svjetske destinacije za medeni mjesec 2024. godine, prema TripAdvisorovoj listi zasnovanoj na recenzijama putnika u posljednjih 12 mjeseci.

Na prvom mjestu je indonežansko ostrvo Bali, zatim slijede Hoj An i Maldivi.

Hrvatski grad Dubrovnik rangiran je na 16. mjestu među najboljim destinacijama za medeni mjesec, prenosi Kliks.ba.

(Glas Srpske, Foto: Instagram)

Prezime koje nosite djeluje kao administrativna sitnica, nešto što stoji u ličnoj karti i na potpisu mejla. Međutim, na Balkanu ono nikada nije bilo samo formalnost.

Završetak na "ić", "ović" ili "ević" zapravo je trag porodične istorije, poruke o porijeklu, zanimanju predaka i načinu na koji su porodice preživljavale vijekove ratova, selidbi i siromaštva.

Lingvisti i istoričari slažu se u jednom, ta tri slova često govore više od porodičnih legendi i usmenih predanja.

Staroslovenski korijen

Sufiks "ić" potiče iz staroslovenskog jezika i u osnovi označava umanjenicu ili potomka. U praksi, to je značilo "sin od" ili "mali od". Petrović je, doslovno, Petrov sin. Jovanović, Jovanov potomak.

U vremenu kada nije bilo prezimena u današnjem smislu, niti matičnih brojeva, zajednice su ljude prepoznavale po ocu ili glavi kuće. Tako je nastajala jasna identifikacija, znalo se kome pripadate i iz koje ste porodice.

Slično važi i za nastavke "ović" i "ević", koji su često označavali širu pripadnost rodu ili bratstvu, a ne samo direktnu liniju jednog pretka. U manjim sredinama to je bilo pitanje bezbjednosti i opstanka, jer je porodica bila osnovna društvena jedinica.

Prezimena nastala iz zanata i nadimaka

Nisu sva prezimena nastala po ličnim imenima. Veliki broj njih vezan je za zanimanja predaka. Kovačević, Lončarević, Mlinarević ili Kolarević jasno ukazuju na to čime se porodica bavila.

U društvu bez formalnih biografija i dokumenata, posao je bio identitet. Prezime je praktično bilježilo porodičnu profesiju i prenosilo je kroz generacije.

Postojala je i druga, manje romantična praksa. Mnogi su prezimena dobili po nadimcima, fizičkim osobinama ili karakteru. Takva imena su se jednostavno zadržavala, bez uljepšavanja i bez obzira na to kako zvuče danas. To je bio način na koji je selo pamtilo ljude.

Prezimena po majci, prećutana istorija

Iako se tradicionalno smatra da se prezime nasljeđuje po muškoj liniji, istorijski izvori pokazuju da to nije uvijek bio slučaj. U periodima ratova, epidemija i velikih seoba, mnoge porodice ostajale su bez muškaraca.

Tada su žene postajale nosioci domaćinstva, a prezime se formiralo po njihovom imenu. Prezimena poput Sarić, Marić ili Nedić često ukazuju upravo na takvo porijeklo. To su tragovi vremena kada su majke i bake bile stub porodice i jedini garant opstanka.

Mijenjanje prezimena kao način preživljavanja

Dodatnu zabunu u istraživanju porijekla unosi činjenica da su ljudi u prošlosti često mijenjali prezimena. Razlozi su bili praktični, izbjegavanje poreza, bijeg od osvete, politički pritisci ili selidbe u druge krajeve.

Dešavalo se da cijela porodica u jednoj generaciji uzme novo prezime, brišući tragove starog. Zbog toga mnogi danas ne mogu lako da prate porodično stablo unazad.

Istoričari naglašavaju da to nije izuzetak, već česta pojava na prostoru Balkana.

Zajedničko slovensko nasljeđe

Važno je napomenuti da nastavci "ić", "ović" i "ević" nisu specifični samo za jednu naciju. Oni su dio šireg slovenskog jezičkog nasljeđa i prisutni su kod Srba, Hrvata, Bošnjaka i drugih naroda u regionu.

Drugim riječima, ta tri slova više govore o zajedničkom porijeklu nego o razlikama.

Ako pogledate svoje prezime iz tog ugla, ono prestaje da bude puka formalnost. Postaje kratka istorijska bilješka o precima, njihovom radu, borbi i načinu na koji su uspjeli da ostanu upisani u vremenu, prenosi Ona.rs.

(Nezavisne, Foto: Unsplash/Ilustracija)

Srpska pravoslavna crkva 29. januara obilježava Časne verige, veliki praznik posvećen uspomeni na dan kada su lanci spali sa Svetog apostola Petra, simbolično označivši pobjedu vjere nad nevjerjem i tamnicom.

U narodu je ovaj praznik poznat i kao Verige, Verižnjača ili Verižica, a neke porodice ga proslavljaju i kao krsnu slavu. Obilježava se 16. januara po Julijanskom, odnosno 29. januara po Gregorijanskom kalendaru.

Šta se ne radi na Časne verige?

Po narodnom vjerovanju, na ovaj dan:

• ne putuje se, jer dom ostaje „nebranjen“,
• ne šije se odjeća, jer se vjeruje da onaj ko nosi odjeću šivenu na Verige može stradati od groma,
• zvjeri ne napadaju ljude, pa se dan smatra posebno zaštićenim.

Strah od odlaska od kuće u stara vremena „pokrivao“ je sve moguće nesreće – od udara groma, preko zapaljene ljetine, do stradanja stoke.

Kuća treba da zablista u slavu Svetog Petra

Iako se poštuju brojni običaji, Časne verige nisu crveno slovo, pa nema zabrane kućnih poslova. Naprotiv – poželjno je da se dom sredi i uljepša, u čast Svetog Petra, koji se u narodu smatra zaštitnikom doma i porodice.

U nekim krajevima običaj je i da se kućni prag veže lancima, kako bi se dom zaštitio od nečistih sila i zlonamjernih ljudi.

Verige najavljuju blaže vrijeme

Narodno vjerovanje kaže da od Časnih veriga počinje otopljenje:

„Bog usijanim verigama počinje da peče zemlju“, pa se očekuje blaže vrijeme i skori kraj zime.

(Srpskainfo, FOTO: MARINA ĐUKIĆ/RINGIER)

Srpska pravoslavna crkva i vjernici danas proslavljaju Svetog Savu, utemeljivača srpske crkve, države i školstva.

Savindan se obilježava kao školska slava u svim školama u Srpskoj i Srbiji, utemeljivača srpske crkve, države i školstva. Savindan se obilježava kao školska slava u svim školama u Srpskoj i Srbiji.

Sveti Sava, najmlađi sin Stefana Nemanje, kršten kao Rastko, zamonašio se pod imenom Sava i 1219. godine postao prvi srpski arhiepiskop, čime je utemeljena samostalna Srpska pravoslavna crkva.

Običaji i vjerovanja

Savindan (ili Dan Svetog Save) je praznik Srpske pravoslavne crkve koji se uvijek slavi 27. januara (14. januara po starom kalendaru), kojim se obilježava uspomena na Svetog Savu.

Sveti Sava rođen je 1169. godine kao najmlađi sin srpskog župana Stefana Nemanje.

Kršten je kao Rastko, a kada se zamonašio uzeo je ime Sava. Rastko se na Svetoj Gori zamonašio uprkos snažnom protivljenju roditelja koji su mu namijenili vladarsku misiju. Bilo je to oko 1192. godine, na Svetoj Gori, u ruskom manastiru Sveti Pantelejmon.

U Srbiju se vratio 1208. godine da bi pomirio zavađenu braću.

Njegovim ustoličenjem za arhiepiskopa 1219. godine utemeljena je i samostalna Srpska pravoslavna crkva.

Zajedno sa ocem Stefanom, zamonašenim kao Simeon, Sveti Sava je osnovao Hilandar i izgradio još 14 manastira i tako postao ktitor prve srpske duhovne zajednice na Svetoj Gori.

U Studenici je 1209. godine osnovao prvu bolnicu na području srpske države.

Sveti Sava se smatra začetnikom srpske srednjovjekovne književnosti, pa je stoga i zaštitnik prosvjetnih ustanova.

Sveti Sava je 1219. izdejstvovao autokefalnost Srpske pravoslavne crkve, a njegova djela “Nomokanon” i “Sinodik pravoslavlja” postala su pravni i duhovni stubovi srpske državnosti.

Sava se upokojio 1235. godine u bugarskom gradu Trnovu, dok se vraćao sa hodočašća u Jerusalim, nakon diplomatske misije za bugarsku arhiepiskopiju

Sinan-paša spalio je na Vračaru 1594. mošti Svetog Save, koje su do tada bile čuvane u manastiru Mileševa.

Smatra se da su Turci mošti Svetog Save spalili u pogrešnom uvjerenju da će tako uništiti vjeru i svaki njegov uticaj na Srbe.

Iza sebe je ostavio veliki broj pisanih djela: “Žitije Svetog Simeona”, “Karejski tipik”, “Hilandarski tipik” i “Studenički tipik”, “Zakonopravilo”…

Praznik Savindan je u crkvenom kalendaru upisan crvenim slovom: Sveti Sava, prvi arhiepiskop srpski. Praznik Svetog Save je jedan od najvećih hramovnih i porodičnih praznika u srpskom narodu, svetkuju ga mnoge zanatlije.

Dan Svetog Save postao je i školska slava odlukom Sovjeta Knjažestva Srbskog 2. januara 1840. godine, na prijedlog Atanasija Nikolića, rektora Liceja iz Kragujevca.

Praznik se proslavljao kao školska slava sve do 1945. godine, kada je ukinut odlukom vlasti. Poslije poluvjekovne zabrane u komunističkom režimu, ponovo se nastavilo sa proslavljanjem Svetog Save kao školskog patrona.

Na ovaj dan, život svetog Save se okončao i crkva je ustanovila da se ovog dana obilježava uspomena na život i djelo Svetog Save. Upokojio se u ponedeljak 14. januara 1236. godine, u gradu Trnovu u Bugarskoj.

Do procvata svetosavskog kulta je došlo stvaranjem nove srpske države. Još početkom XIX vijeka je nastala poznata Himna Svetom Savi, a zakonom iz 1840. godine njegov praznik postaje školska slava u Srbiji.

Naročito revnosno Svetog Savu praznuju stočari iz raznih krajeva. Poput Svetog Mrate i Svetog Aranđela, sveti Sava se smatra vučjim pastirom.

Mnogi srpski narodni običaji oko Svetog Save vezani su za stoku i za strah od vukova. Pred Savindan se stoka nije smela puštati u šumu, iz straha od vukova, jer bi to za nju bilo pogubno.

Ovih dana ništa nije smjelo da se radi. Britve nisu otvarane da bi vukovima čeljusti ostale sklopljene. A žene nisu smjele ništa da boje u crveno da vukovi ne bi klali stoku. Da bi umolili sveca da vukove okrene od njihovog stada, u mnogim krajevima se ovaj praznik proslavlja vrlo svečano i prije njega se postilo sedam dana.

Postoji mnogo srpskih narodnih vjerovanja vezanih za Savindan, među kojima i to da ako na Svetog Savu grmi, desiće se važni događaji u zemlji.

(Glas Srpske, Foto: Agencije)