Ričard Bukstejber, ekonomista koji je predvidio finansijsku krizu 2008. godine sada je iznio još gore upozorenje – potencijalna katastrofa koja se nazire takva je da bi svjetska ekonomska kriza koju smo preživjeli u poređenju s tim bila "rado prihvaćena svakog dana".
Geopolitičke tenzije, kakve stvara rat između SAD, Izraela i Irana i blokada Ormuskog moreuza, samo su dio onoga što Bukstejber vidi kao razlog za nadolazeću ekonomsku katastrofu.
TEKST SE NASTAVLJA ISPOD OGLASA
Bukstejber, ekonomista koji je godinama radio u Morgan Stenliju, američkom ministarstvu finansija i komisiji za hartije od vrijednosti, te bio predavač na Univerzitetu Boston i Brigam Jang, predvidio je svjetsku ekonomsku krizu koja je pogodila svijet 2008. godine u svojoj knjizi “Demon kog smo sami napravili” objavljenoj 2007. i sada smatra da dolazi nešto još gore.
TEKST SE NASTAVLJA ISPOD OGLASA
U opisu njegove knjige iz 2007. navodi se da je „veliki dio inovacija u posljednjih 30 godina izazvao haos na tržištima i koštao trilione dolara“, a cilj joj je bio da odgovori na pitanje: „Zašto tržišta stalno doživljavaju krah i zašto su finansijske krize sve veće?“
Godinu dana kasnije, jeftini krediti i neodgovorno kreditiranje u sektoru nekretnina u SAD na kraju su doveli do propasti banaka, pucanja balona hipoteka i kredita i neizmjerne finansijske bijede širom svijeta.
TEKST SE NASTAVLJA ISPOD OGLASA
Upozorenje ekonomiste koji je predvidio svjetsku ekonomsku krizu
Bukstejber u tekstu za Njujork tajms navodi da smo se “vratili u period rizika, prepunog pritisaka kakvi su i ranije dovodili do velikih finansijskih kriza”.
– Ovog puta rizici su rasprostranjeni kroz industrije, tržišta i države: vještačka inteligencija, industrija privatnog kreditiranja vrijedna oko 2 hiljade milijardi dolara, berze, Tajvan, a sada i Iran – navodi Bukstejber
Sukob u Iranu mogao bi da dovede do drastičnih poskupljenja energije, namirnica, prevoz i proizvoda za domaćinstvo, upozorava on.
Bukstejber napominje da „bum vještačke inteligencije pokreće ogromna ulaganja u malu grupu dominantnih tehnoloških kompanija“.
To je dovelo do toga da deset kompanija – uglavnom tehnološki giganti poput Epla, Majkrosofta, Alfabeta – ostvaruju čak trećinu ukupne dobiti kompanija u indeksu S&P 500. S&P 500 prati najveće javno izlistane kompanije na berzama u Sjedinjenim Državama.
– Taj nivo koncentracije je bez presedana – i opasan, jer znači da bi potres u bilo kojoj od tih kompanija mogao da se prelije na čitavo tržište, umesto da ga tržište apsorbuje – upozorava Bukstejber.
AI balon koji bi mogao da pukne
I drugi analitičari su upozorili da je količina novca koju kompanije ulažu u vještačku inteligenciju neodrživa i da bi sadašnji bum mogao da se pokaže kao AI balon koji će na kraju pući. Baš kao što je pukao balon hipotekarnih kredita za nekretnine.
Tako je nedavno Bil Gerli, investitor koji je “težak” milione, upozori govoreći za CNBC da kada ljudi brzo postanu bogati, mnoštvo drugih želi da se obogati isto tako”.
– I zato na kraju dobijemo balone. Jednog dana doživjećemo i resetovanje u oblasti vještačke inteligencije – rekao je Gerli
Jedan od scenarija je i onaj u kom vještačka inteligencija zamjenjuje usluge koje tradicionalno pružaju softverske kompanije, što bi moglo da dovede i do masovne nezaposlenosti. To bi moglo da izazove hipotekarnu krizu, jer programeri koji su kreditno zaduženi, a ostanu bez posla, više ne bi mogli da otplaćuju kredite. Istovremeno, softverske kompanije ne bi bile u stanju da vraćaju svoje zajmove, što bi pokrenulo masovne neizvršene obaveze u sektoru privatnog kreditiranja.
Rat na Bliskom istoku i energetski šok
Međutim, i geopolitičke tenzije mogle bi da eskaliraju i da utiču na tržišta na neočekivane načine.
Kako se sukob sa Iranom nastavlja, a Ormuski moreuz ostaje blokiran, posljedice bi mogle da počnu da pogađaju i kompanije koje razvijaju vještačku inteligenciju – čiji data-centri troše ogromne količine električne energije. Bukstejber objašnjava da bi energetski šok izazvan sukobom na Bliskom istoku, koji podiže cijenu struje ili ograničava njeno snabdijevanje, direktno mogao da utiče na data-centre i proizvodnju vještačke inteligencije.
Kao potencijalnu mogućnost navodi i činjenicu da bi Kina mogla da pokrene vojnu akciju protiv Tajvana, dok su Sjedinjene Države sada očigledno fokusirane na Iran. Ako bi se to dogodilo, moglo bi imati razoran uticaj na kompanije povezane sa vještačkom inteligencijom, jer jedna tajvanska kompanija snabdijeva više od 50 odsto svjetske proizvodnje računarskih čipova.
Finansijski sistem ranjiviji nego 2008.
Kombinacija ovih faktora mogla bi, prema riječima ovog ekonomiste, da nanese nezabilježenu štetu globalnoj ekonomiji.
– Naš sadašnji finansijski sistem ne propada zato što jedna stvar pođe po zlu. On propada zato što se različiti šokovi šire kroz istu strukturu i na načine koje je teško predvidjeti. Kada nešto na kraju pođe po zlu, širi se brže nego što može da se obuzda – upozorava Bukstejber.
On dodaje da je današnji finansijski sistem možda čak ranjiviji nego 2008. godine:
– Fizički rizici Irana, Tajvana i buma vještačke inteligencije potiskuju tipove finansijskih rizika koji su prethodili 2008. Ja bih uvijek prije izabrao finansijski rizik. Finansijski rizik pomjera samo cijene. Fizički rizik pomera svijet – upozorava američki ekonomista, piše NIN.
