SOFIJA - Evropa je nakon političkog potresa u Bugarskoj najvjerovatnije dobila novog Viktora Orbana. U centru tog zaokreta nalazi se Rumen Radev, bivši predsjednik, general i vojni pilot, koji je iz institucionalne uloge šefa države prešao u politički pokret koji je na nedjeljnim parlamentarnim izborima ostvario rezultat koji mu omogućava da preuzme kontrolu nad izvršnom vlašću.
KLjUČNE INFORMACIJE
TEKST SE NASTAVLJA ISPOD OGLASA
- Rumen Radev ostvario ubjedljivu pobjedu na izborima sa oko 45% glasova i 128 od 240 mandata
- Njegova stranka ima stabilnu većinu i može samostalno formirati vladu
- U analizama se Radev sve češće poredi sa Viktor Orban zbog suverenističke politike
- Pobjeda se tumači kao udarac za Evropsku uniju i Brisel
- Ključnu ulogu u izbornom rezultatu imali mladi birači (18–35 godina)
- Radev zastupa jačanje države, borbu protiv korupcije i veću kontrolu nad strateškim sektorima
- Kritičan je prema sankcijama Rusiji i zalaže se za diplomatska rješenja u ukrajinskom sukobu
- Podržava „energetski pragmatizam“ i očuvanje stabilnih izvora snabdijevanja (uključujući saradnju sa Rusijom)
- Moguće jačanje bloka evropskih lidera sa suverenističkim stavovima (pominju se Fico, Babiš, Meloni)
- U Briselu izražena zabrinutost i iznenađenje izbornim ishodom
Na parlamentarnim izborima njegova politička partija "Progresivna Bugarska" ostvarila je oko 45 odsto glasova i osvojila 128 od 240 mandata u bugarskom parlamentu, čime je obezbijeđena stabilna većina za formiranje vlade bez potrebe za koalicionim partnerima. Iako ta većina nije dovoljna za ustavne promjene bez šire političke podrške, ona Radevu daje izuzetno snažnu poziciju u sistemu koji je godinama bio obilježen političkom nestabilnošću, čestim izborima i kratkotrajnim vladama.
TEKST SE NASTAVLJA ISPOD OGLASA
U tom kontekstu, u dijelu evropskih i regionalnih analiza sve češće se pojavljuje ocjena da je Evropa dobila novog Orbana. Poređenje sa mađarskim premijerom Viktorom Orbanom zasniva se na sličnom političkom obrascu: naglasak na državnom suverenitetu, kritički odnos prema dijelu politika Evropske unije i insistiranje da nacionalni interesi imaju primat nad zajedničkim evropskim direktivama.
Udarac Briselu
Prema riječima političkog analitičara i stručnjaka za geopolitičke odnose Vladimira Prebiračevića, izborna pobjeda Rumena Radeva u Bugarskoj predstavlja veliki politički udarac za Brisel, posebno nakon euforije u dijelu evropskih centara moći zbog izbornog poraza Fidesa i Viktora Orbana u Mađarskoj.
TEKST SE NASTAVLJA ISPOD OGLASA
- Vratilo im se poput bumeranga. Ovo me podseća na onu staru narodnu poslovicu, ko se zadnji smeje, najslađe se smeje. Pobeda Radeva govori da ideja suverenizma, nije mrtva, naprotiv da se ona i dalje širi poput nekog dobroćudnog virusa. Izborni poraz Orbana je bio rezultat ogromnog pritiska sa strane, pogotovo iz Brisela, a pogotovo iz Berlina, koji su od Petera Mađara napravili projekat. U Bugarskoj to nisu uspeli i mislim da će Radev biti veliki trn u oku Brisela, jer on nesumnjivo predstavlja klasičnu verziju jednog suvereniste, koji interese svoje države stavlja ispred interesa briselskih elita. Očigledno su pocenili Radeva i njegov politički uspon. Da su u Briselu verovali da on može pobediti, verujem da reagovali, i tražili načina da ga politički eliminišu, kao što su to, primera radi, uradili u Rumuniji. Dolaskom na vlast Radeva, verujem da Bugarska, izlazi iz tog kontrolisanog evropskog koloseka - istakao je Prebiračević za "Glas Srpske".
Rumen Radev je vjerovatno jedna od najneobičnijih političkih figura u savremenoj Evropi. Rođen 1963. godine, karijeru je započeo u bugarskom ratnom vazduhoplovstvu, gdje je postao borbeni pilot i kasnije komandant vazduhoplovnih snaga. Ta vojna pozadina, prema mišljenju analitičara, oblikovala je njegov politički stil - disciplinovan, hijerarhijski i usmjeren na državnu kontrolu i institucionalni red.
U politiku je ušao kao nezavisni kandidat i 2016. godine postao predsjednik Bugarske. Tokom mandata profilisao se kao kritičar korupcije, političke nestabilnosti i slabosti institucija, uz narativ obnove državnosti i jačanja povjerenja u sistem.
Prema ocjenama pojedinih analitičara, njegov današnji politički kurs može se opisati kao spoj suverenističkog pristupa i institucionalnog pragmatizma, uz izraženu težnju ka jačanju uloge države u ključnim oblastima upravljanja.
U unutrašnjoj politici Radev insistira na borbi protiv korupcije kao centralnom političkom pitanju, uz stav da su dugogodišnje neformalne političko-ekonomske mreže potkopale funkcionisanje države. Zalaže se za jačanje pravosuđa, depolitizaciju državne administracije i ograničenje uticaja neformalnih centara moći. Ekonomski, zastupa veću ulogu države u strateškim sektorima kao što su energetika, infrastruktura i odbrambena industrija, uz naglasak na socijalnu stabilnost i zaštitu domaće proizvodnje.
Kada je riječ o spoljnoj politici, Radev zauzima poziciju koja odstupa od klasične proevropske linije. Iako ne dovodi u pitanje članstvo Bugarske u EU i NATO, on se protivi onome što naziva automatskim usvajanjem odluka Brisela bez nacionalnog konsenzusa. Posebno je kritičan prema politici sankcija Rusiji i načinu vođenja rata u Ukrajini, pri čemu insistira na diplomatskom rješenju i postepenoj deeskalaciji.
Energetski pragmatizam
Istovremeno, Radev zastupa i takozvani energetski pragmatizam, naglašavajući potrebu da Bugarska zadrži stabilne i ekonomski isplative izvore snabdijevanja, uključujući ranije energetske veze sa Rusijom. U tom kontekstu posebno se ističe očuvanje projekata poput gasovoda "Turski tok", kao i oprez prema naglim energetskim restrukturiranjima unutar Evropske unije. Takođe je izražavao rezerve prema brzini uvođenja evra, naglašavajući da ekonomska stabilnost mora prethoditi monetarnoj integraciji.
U širem regionalnom kontekstu, dio analitičara ocjenjuje da bi Bugarska pod Radevim uticajem mogla postati značajan faktor unutrašnjeg preispitivanja politika Evropske unije, posebno u oblastima energetike, migracija i odnosa prema istoku. Takav razvoj događaja dodatno pojačava utisak o postepenom formiranju bloka država koje zauzimaju oprezniji ili kritički stav prema Briselu.
Nakon izbora, u institucijama Evropske unije dominira stav da situaciju treba pratiti bez potcjenjivanja, s obzirom na to da bi Radev mogao formirati vladu sa izraženim suverenističkim kursom i potencijalnim odstupanjima od dosadašnjih politika Brisela.
Reakcije međunarodnih posmatrača i političkih analitičara ukazuju i na to da je Brisel zatečen ovakvim ishodom. Zoltan Koškovič, analitičar Centra za osnovna prava, ocijenio je na društvenim mrežama da je ovakav rezultat izazvao paniku u evropskim institucijama. Kako je naveo, u Briselu se čulo mnogo uzvika "Pa, do đavola!". On je dodao da su "svi napori, crna propaganda i orkestrirana curenja informacija bili uzaludni", te da je Radev, zapravo, možda čak i "gori za Evropsku uniju od Orbana".
Pojedini briselski mediji, poput portala "Politiko", otvorili su i pitanje mogućeg novog nasljednika Orbanove političke uloge unutar Evropske unije. Pored imena kao što su Robert Fico, Andrej Babiš i Đorđa Meloni, sve češće se kao potencijalni faktor u tom političkom bloku pominje i Rumen Radev, što ukazuje na moguće dalje jačanje suverenističkih snaga unutar Evrope, odnosno liberalno-briselske Evropske unije.
Mladi odlučili
Prema postizbornim procjenama bugarskih medija, upravo su birači uzrasta od 18 do 35 godina bili jedan od ključnih faktora koji su Rumenu Radevu donijeli ubjedljivu pobjedu. Prema analizama koje su urađene, ta biračka grupa je u značajno većem procentu nego ranije izašla na izbore, što se povezuje sa dubokim nezadovoljstvom dosadašnjim političkim elitama, ali i opštom "izbornom umornošću" koja je godinama pratilo Bugarsku.
