Administracija američkog predsjednika Donalda Trampa razmatra mogućnost da se ruski prirodni gas ponovo isporučuje evropskim zemljama preko Ukrajine. Vašington u tome vidi priliku za postizanje energetskog primirja između Moskve i Kijeva, ali se takvoj ideji snažno protive evropske države.
Kako piše Volstrit džornal, pozivajući se na američke, evropske i ukrajinske zvaničnike, SAD nastoje da postignu dogovor kojim bi isporuke bile obnovljene prije zime.
TEKST SE NASTAVLJA ISPOD OGLASA
Plan predviđa i mogućnost da se ruski gas prodaje posredstvom američkih kompanija, čime bi se otvorilo tržište i za američke investitore.
TEKST SE NASTAVLJA ISPOD OGLASA
Vašington pokušava da pridobije Moskvu i Kijev
O ovom prijedlogu sa predstavnicima Rusije i Ukrajine već su razgovarali specijalni izaslanik američkog predsjednika Stiv Vitkof i Trampov zet Džared Kušner, tokom posjeta Moskvi i Kijevu u septembru.
Američka strana procjenjuje da bi mogućnost ponovnog izvoza gasa na evropsko tržište predstavljala dovoljno snažan ekonomski motiv za ruskog predsjednika Vladimira Putina da prihvati obustavu napada na energetsku infrastrukturu.
TEKST SE NASTAVLJA ISPOD OGLASA
S druge strane, od eventualnog dogovora koristi bi mogla imati i Ukrajina, koja bi ponovo ostvarivala prihode od tranzita ruskog gasa prema Slovačkoj, Austriji i drugim evropskim zemljama.
Međutim, američki prijedlog ne podrazumijeva da bi Moskva odmah mogla raspolagati novcem zarađenim prodajom gasa.
Prema riječima visokog američkog zvaničnika, Bijela kuća predložila je da prihodi budu uplaćivani na poseban račun u trećoj zemlji. Na taj način nastojalo bi se spriječiti da Rusija ta sredstva neposredno koristi za finansiranje rata u Ukrajini.
Za sada nije poznato kada bi i pod kojim uslovima ruska strana mogla dobiti pristup tom novcu.
Napadi na energetska postrojenja otežavaju dogovor
Američka inicijativa dolazi u trenutku kada Rusija i Ukrajina nastavljaju međusobne napade na energetsku infrastrukturu.
Pod pritiskom Donalda Trampa, Ukrajina je prošlog mjeseca na gotovo dvije sedmice obustavila napade na ruske rafinerije. Ipak, Moskva je u tom periodu nastavila da gađa ukrajinska energetska postrojenja.
Istovremeno, nakon ublažavanja američkih ograničenja, Rusija je počela da izvozi dizel-gorivo u Sjedinjene Američke Države.
Ukrajinske snage su u petak nastavile napade na ruske rafinerije, a prema pisanju Volstrit džornala, za tri dana pogođena su tri velika ruska rafinerijska postrojenja.
Takav razvoj situacije dodatno je podstakao Vašington da pokuša da dogovori prekid napada na energetsku infrastrukturu prije nove runde pregovora predstavnika SAD, Rusije i Ukrajine, planirane za sredinu novembra u Abu Dabiju.
Rusija, međutim, još nije prihvatila američke prijedloge o energetskom primirju.
Evropske zemlje ne žele ponovo da zavise od Rusije
Iako Vašington smatra da bi obnova isporuka mogla sniziti cijene energenata uoči zime, najveću prepreku predstavlja protivljenje evropskih zemalja. Pomalo suludo, ali evropska ekonomija se protivi energentima čiji nedostatak ih je u velikoj mjeri devastirao.
Od početka sukoba u Ukrajini, Evropa pokušava smanjiti zavisnost od ruskih energenata. Usvojeni su propisi koji predviđaju potpuni prekid uvoza ruskog gasa do kraja 2027. godine. Ekonomija EU direktno je vezana za upotrebu jeftinih energenata iz Rusije, međutim, u prestonicama za sada ne postoji spremnost da se na tom polju napravi dogovor.
Evropski komesar za energetiku Dan Jergensen poručio je u oktobru da bi zabrana uvoza ruskog gasa trebalo da ostane trajna.
"Sigurno ne bih vjerovao Rusiji. Čak i kada bi sutra nastupio mir, čemu se svi nadamo", rekao je Jergensen.
Sličan stav iznio je i jedan visoki zvaničnik iz nordijskih zemalja, koji je za Volstrit džornal ocijenio da bi povratak kupovini ruskog gasa bio suprotan principima za koje se Evropa zalaže.
Ruski udio na evropskom tržištu drastično smanjen
Koliko se energetska slika Evrope promijenila od početka rata, pokazuju i podaci o snabdijevanju prirodnim gasom.
Prije ruske operacije u Ukrajini, Moskva je obezbjeđivala oko 45 odsto evropskih potreba za gasom. Taj udio danas iznosi približno 11 odsto.
U međuvremenu je značajno povećan uvoz tečnog prirodnog gasa iz Sjedinjenih Američkih Država, koji sada pokriva oko 30 odsto evropske potrošnje.
Ruski gas i dalje stiže do pojedinih evropskih zemalja, i to tankerima i gasovodom Turski tok.
S druge strane, transport kroz Ukrajinu obustavljen je u januaru 2025. godine, kada je istekao ugovor o tranzitu između dvije zemlje.
Prema procjenama koje prenosi američki list, ukrajinska gasovodna mreža mogla bi relativno brzo ponovo biti stavljena u funkciju za transport ruskog gasa prema Evropi.
To je znatno jednostavnija mogućnost od obnove isporuka preko oštećenih gasovoda Sjeverni tok, čija bi popravka zahtijevala mnogo vremena i novca.
Rat sa Iranom mogao bi promijeniti stav Evrope
Američka administracija računa i na to da bi nove okolnosti na svjetskom energetskom tržištu mogle uticati na evropske vlade da preispitaju svoj stav.
Rat sa Iranom izazvao je poremećaje u globalnom snabdijevanju naftom i gasom, a poseban problem predstavlja otežan pomorski saobraćaj u Persijskom zalivu.
Zbog toga tečni prirodni gas iz Katara teško stiže do svjetskih tržišta.
Prema podacima Evropske unije, sukob sa Iranom povećao je evropske troškove energije za približno 100 milijardi evra.
Dodatnu zabrinutost izaziva i stanje evropskih skladišta gasa, koja su trenutno popunjena oko 75 odsto, što je ispod devetogodišnjeg prosjeka za ovaj period godine.
U Vašingtonu vjeruju da bi rast cijena i strah od mogućih nestašica mogli oslabiti protivljenje evropskih država povratku ruskog gasa.
Upravo zbog toga američki predstavnici nastoje da predloženi dogovor evropskim liderima predstave kao način stabilizacije energetskog tržišta i smanjenja troškova.
Tramp mijenja politiku prema ruskom gasu
Posebno je zanimljivo da sadašnja inicijativa predstavlja značajan zaokret u odnosu na politiku koju je Donald Tramp vodio tokom svog prvog predsjedničkog mandata.
Tada je oštro kritikovao Njemačku zbog izgradnje gasovoda Sjeverni tok 2, upozoravajući da bi Berlin mogao postati previše zavisan od ruskog gasa.
Njegova administracija je 2019. godine uvela sankcije tom projektu.
Sada, međutim, Vašington razmatra mogućnost da povratak ruskog gasa na evropsko tržište postane dio šireg sporazuma o okončanju rata u Ukrajini.
Američki zvaničnici ističu da eventualni ekonomski dogovori ne bi predstavljali samostalan ustupak Moskvi, već bi bili sastavni dio sveobuhvatnog mirovnog rješenja.
Ipak, za sada nema dogovora o obnovi isporuka. Da bi američki plan bio realizovan, neophodna je saglasnost Rusije, Ukrajine i evropskih kupaca, kao i prevazilaženje postojećih pravnih ograničenja u Evropskoj uniji.
(ATV)
