Poslanici Evropskog parlamenta neće odobriti istorijski transatlantski trgovinski sporazum nakon što je američki predsjednik Donald Tramp najavio nove carine evropskim zemljama u sklopu svojih nastojanja da preuzme kontrolu nad Grenlandom.

Time je budućnost primirja u trgovinskom ratu, definisanog sporazumom koji su u julu prošle godine potpisali Tramp i predsjednica Evropske komisije Ursula von der Lajen, postala neizvjesna, piše Index.

Potvrda da Evropski parlament neće nastaviti s ratifikacijom sporazuma došla je nakon što je Evropska narodna stranka (EPP) promijenila svoje stavove. Njen predsjednik Manfred Veber izjavio je kako eskalirajuće napetosti znače da Parlament neće glasati za pakt koji postavlja američke carine na uvoz iz EU na 15 posto u zamjenu za neprimjenjivanje nameta na američki izvoz.

"EPP je za trgovinski sporazum između EU i SAD, ali s obzirom na prijetnje Donalda Trampa u vezi s Grenlandom, odobrenje u ovoj fazi nije moguće. Carine od nula posto na američke proizvode moraju biti stavljene na čekanje", napisao je Veber.

Dok su se druge stranke vladajuće koalicije u parlamentu EU Socijaldemokrate, Renew i Zeleni posljednjih sedmica zalagale za stratešku pauzu, EPP je ostao neuvjeren. Još u srijedu, zastupnica EPP-a Željana Zovko izjavila je da sporazum s Vašingtonom neće biti odobren. Odluka o zamrzavanju ratifikacije tada je odgođena, a glasanje se očekivalo 26. januara.

(Nezavisne, Foto: European Parliament)

Dok američki predsjednik Donald Tramp prijeti da će vojska da zauzme Grenland, evropski zvaničnici i diplomate počeli su tiho da govore o tome kako bi bilo kada bi Evropa uzvratila udarac.

Iako bi vojni sukob između Sjedinjenih Američkih Država (SAD) i bilo koje evropske sile vjerovatno bio jedan od najkraćih ratova u istoriji, postoje i drugi načini na koje saveznici Grenlanda mogu da se odupru Trampu u slučaju da odbije da kompromis, piše briselski list “Politiko”.

Najvažnija tačka pritiska je obimna mreža vojnih baza u regionu, koje SAD koriste, geopolitičkim rječnikom, za projektovanje američke moći daleko od domovine – u Africi i posebno na Bliskom istoku.

Zašto SAD i dalje treba da imaju pristup tim bazama ili da dobijaju podršku od savezničkih mornarica, vazduhoplovstva ili obavještajnih službi, ako pokušaju da prisvoje suverenu teritoriju NATO članice poput Danske?

Pitanje je toliko osjetljivo da se diplomate trude da ga drže podalje od glavnih debata između vlada u salama za sastanke na vrhu EU ili NATO.

FOR ALL OF the ignorant people gulping the lies about the USA needing to invade Greenland to protect the arctic from large countries - the USA has a significant base in Greenland (Pituffik Space Base, formerly Thule Air Base).
Stop eating the propaganda. pic.twitter.com/v4WTNxIrPk

— Simon Brewer (@SimonStormRider) January 13, 2026

Ipak, pet zvaničnika i diplomata potvrdilo je za “Politiko” da se o veoma osjetljivoj temi kako uzvratiti Trampu privatno raspravlja širom kontinenta.

Pored vojnih resursa Evrope, SAD se oslanjaju na Evropu kao ključnog trgovinskog partnera, a evropske vlade troše milijarde dolara godišnje na kupovinu američkog naoružanja. Sve ovo pruža potencijalni pritisak ako evropski kupci odluče da prestanu da kupuju u SAD.

Glavni rizik, navode neki zvaničnici, jeste da bi ovakvo direktno izazivanje moglo brzo da eskalira u potpuni raskid transatlantskih odnosa. Drugi tvrde da je savez sve toksičniji pod Trampom i da Evropa mora da krene dalje.

Lakši ili teži način

Najbliže što je neki lider došao do upozorenja na odmazdu bile su kriptične izjave predsjednika Francuske Emanuela Makrona.

– Ne potcjenjujemo izjave o Grenlandu. Ako bi suverenitet evropske i savezničke države bio ugrožen, posljedice bi bile bez presedana. Francuska prati situaciju s najvećom pažnjom i djelovaće u punoj solidarnosti s Danskom – rekao je Makron svojim ministrima ove nedjelje.

Njegovo suptilno upozorenje stiglo je dok su ministri spoljnih poslova Danske i Grenlanda započeli razgovore s Trampovom administracijom u Vašingtonu u potrazi za kompromisom oko sudbine ostrva sa 57.000 stanovnika.

Nakon razgovora u sredu sa američkim potpredsjednikom Džej Di Venskom i državnim sekretarom Markom Rubijom, danski ministar spoljnih poslova Lars Loke Rasmusen pokušao je da djeluje optimistično, ali je priznao da dogovor nije na vidiku.

– Predsjednik želi da zavlada Grenlandom. Zbog toga i dalje imamo temeljni nesporazum – rekao je Rasmusen za medije.

Evropske diplomate, koji su željele da ostanu anonimne, rekle su da se u prestonicama vodi diskusija o tome kako da se suprotstave Trampu.

Jednostavnije opcije uključuju:

– odlaganje odluka

– lobiranje kod republikanskih zvaničnika u Vašingtonu

– slanje savezničkih trupa na Grenland

– pa čak i kampanju u američkim medijima.

Ali pojavila se i mogućnost prekida podrške američkim vojnim raspoređivanjima, uključujući i radikalne prijedloge da se povrati kontrola nad američkim bazama, rekao je jedan diplomata.

Zašto niko ne govori javno suprotstavljanju Trampu

Međutim, priznaje, niko ne želi da javno govori o tome. Glavni razlog je što Evropljani smatraju da je američka podrška ključna za obezbjeđivanje bezbjednosnih garancija Ukrajini u okviru bilo kog mirovnog sporazuma s Rusijom. Istovremeno, mnogi saveznici jednostavno ne mogu da zamisle svijet u kojem SAD osvajaju Grenland upotrebnom vojne sile.

Još jedan evropski zvaničnik potvrdio je da vlade razmatraju kako efikasno da uzvrate na američke teritorijalne zahtjeve. Trenutno, Evropljani psihički nisu spremni za vrstu eskalacije koju bi takva odmazda izazvala.

Unutar NATO gdje je svaka diskusija o kažnjavanju Amerikanaca uglavnom zabranjena, neki ističu da bi to bio mač sa dve oštrice.

– Korišćenje baza kao aduta za pritisak, a to je moguće, rezultovalo bi uzajamnom štetom. Evropa bi dodatno izgubila bezbjednosne garancije… a SAD bi izgubile svoju najvrijedniju platformu za operacije u inostranstvu – rekao je jedan NATO diplomata.

Koje baze ima SAD u Evropi

Do 2024. SAD su imale 31 stalnu bazu i 19 drugih vojnih lokacija širom Evrope u okviru Evropske komande SAD. To uključuje najmanje 67.500 aktivnih vojnika, prema najnovijim podacima Ministarstva odbrane SAD, pri čemu je najveći dio stacioniran u Njemačkoj, Italiji i Velikoj Britaniji. Među njima su i:

– najveća NATO baza u Evropi u Ramštajnu (Njemačka), ključna lansirna rampa za američke operacije na Bliskom istoku i u Africi

vazduhoplovne baze u Britaniji – Lejkenhit i Mildenhol – koje zajedno mogu imati oko 3.000 vojnika

– vazduhoplovna baza Avijano u Italiji koja je ključno čvorište vazduhoplovnih snaga NATO.

Ben Hodžis, bivši komandant američkih trupa u Evropi, rekao je da su te baze “od suštinskog značaja za pripravnost i omogućavanje (Americi) globalnog strateškog dometa”. Primoravanje Amerikanaca da napuste te lokacije imalo bi “katastrofalan” efekat na američke operacije, dodao je Hodžis.

Ali to nije jedini evropski adut. Vašington bi takođe izgubio oko “polovine” svojih kapaciteta za razmjenu obavještajnih podataka u slučaju prekida saradnje, naveo je, dok bi kontinent mogao i da prestane da kupuje američko oružje. U 2024. godini Evropa je odobrila moguće ugovore između vlada u vrijednosti od 76 milijardi dolara – više od polovine ukupne svjetske američke proizvodnje oružja.

Opasna distrakcija

I pored svih alarma zbog Trampovih namjera prema Grenlandu, ovo nije najveći bezbjednosni prioritet za EU ili Britaniju. Dok su se zemlje poput Njemačke, Švedske, Britanije i Francuske obavezale da pošalju vojno osoblje na ostrvo kao znak podrške, druge brinu da spor predstavlja opasnu distrakciju od glavnog zadatka – odbrane Ukrajine od Rusije.

Bez američkih sigurnosnih garancija, diplomate priznaju da će biti nemoguće odvratiti ruskog lidera Vladimira Putina od ponovnog napada na Ukrajinu, pa je trenutno umirivanje Trampa prioritet, čak i ako savez neće trajati zauvijek, piše Politico.eu.

(Srpskainfo, FOTO: PRESIDENTIAL PRESS SERVICE HANDOUT/EPA/STEFAN FORSTER/YOUTUBE/SCREENSHOT)

U Francuskoj je prvi put podnijet parlamentarni prijedlog koji poziva na povlačenje zemlje iz NATO-a, a inicijativu je pokrenula potpredsjednica Narodne skupštine i članica ljevičarske stranke Nepokorena Francuska (LFI), Klemans Gete.

Rezolucija zahtijeva raskid sa zapadnim vojnim savezom i dolazi u trenutku rastuće sumnje u ulogu SAD i pravac evropske bezbednosne politike, prenosi "Berliner Cajtung".

Gete je navela da politika Sjedinjenih Američkih Država, uključujući "nezakonitu otmicu predsjednika Venecuele (Nikolasa Madura)", prijetnje Grenlandu, sankcije evropskim zvaničnicima i nametanje trgovinskih sporazuma - pokazuje da SAD "efikasno dodjeljuju EU status vazalne države".

Ona smatra da članstvo Francuske u NATO-u izlaže zemlju strateškom riziku i moglo bi da je uvuče u sukobe koji nisu u skladu sa njenim interesima.

Prema Geteu, izlazak iz NATO-a omogućio bi Francuskoj da povrati vojnu i diplomatsku nezavisnost, postane nesvrstana sila i, zahvaljujući nuklearnom odvraćanju, samostalno brani svoju teritoriju.

Istovremeno, raskid sa savezom ne znači izolaciju, već bi Francuska mogla da poveća svoj međunarodni uticaj i promoviše mirovne inicijative u frankofoniji, Ujedinjenim nacijama, OEBS-u i drugim forumima.

Politički kontekst pokazuje da ovakav potez nije nemoguć: ljevičarski savez LFI ima najjaču frakciju u Narodnoj skupštini, dok desničarski Nacionalno okupljanje, Marin Le Pen, takođe kritikuje NATO.

Predsjednik Francuske Emanuel Makron više puta je izražavao sumnju u pravac alijanse, upozoravajući na pretnje iz Vašingtona, posebno u vezi sa Grenlandom.

Makron je 2019. čak NATO opisao kao "moždano mrtav".

(RTRS, foto: EPA/CHRISTOPHE PETIT TESSON)

VAŠINGTON - Bijela kuća je sinoć saopštila da je sastanak između američkih zvaničnika i visokih predstavnika Danske i Grenlanda bio produktivan i upozorila da slanje evropskih trupa na Grenland neće uticati na stav predsjednika SAD Donalda Trampa o toj teritoriji.

Portparolka Bijele kuće Kerolajn Livit rekla je na konferenciji za novinare da su razgovori ministara spoljnih poslova Danske i Grenlanda Lars Loke Rasmusena i Vivijan Mocfelt sa potpredsjednikom SAD Džej Di Vensom i državnim sekretarom Markom Rubiom u srijedu bili "produktivni", prenosi Skaj njuz.

Ona je dodala da su se strane složile da osnuju radnu grupu koja će nastaviti da vodi tehničke razgovore o "akviziciji Grenlanda“, navodi britanska televizija.

Prema njenim riječima "ti razgovori će se održavati svake dvije do tri nedjelje".

- Ali predsjednik je sasvim jasno stavio do znanja svoj prioritet, želi da SAD dobiju Grenland, smatra da je to najbolje za nacionalnu bezbjednost - navela je Livit.

Ona je dodala da slanje trupa iz evropskih zemalja na Grenland neće uticati na Trampovu odluku o sticanju te teritorije.

Danske i grenlandske vlasti upozorile su SAD da ne zauzimaju ostrvo, napominjući da očekuju poštovanje njihovog teritorijalnog integriteta.

To ostrvo je bilo danska kolonija do 1953. godine, ostalo je dio kraljevstva, ali je 2009. godine dobilo autonomiju, što mu je omogućilo da samostalno upravlja i određuje sopstvenu unutrašnju politiku.

(Glas Srpske, Foto: Tanjug/AP | Grenland)