BANjALUKA, BEOGRAD - Njemački diplomata Kristijan Šmit, koji broji posljednje dane u Kancelariji visokog predstavnika (OHR) u BiH, mogao bi, prema tvrdnjama italijanskog diplomate koji pretenduje na mjesto generalnog sekretara Ujedinjenih nacija, biti procesuiran i to zbog finansijske zloupotrebe položaja.
- Kristijan Šmit mogao bi se suočiti sa krivičnim progonom zbog navodne finansijske zloupotrebe položaja, prema tvrdnjama italijanskog diplomate Pina Arlakija.
- Arlaki je izjavio da bi postupak bio moguć ako se prikupe dovoljni dokazi, uz stav da je postojanje Kancelarije visokog predstavnika (OHR) u Bosna i Hercegovina sve više sporno.
- Navodi se da se u međunarodnim krugovima sve češće govori o smanjenju uloge OHR-a i prenosu nadležnosti na domaće institucije.
- Šmit je, prema tekstu, predmet kritika i političkih sporova unutar BiH, kao i tvrdnji o zloupotrebama i finansijskim nepravilnostima.
- Istovremeno, pojedini analitičari smatraju da se međunarodni odnosi mijenjaju i da dolazi do preispitivanja uloge visokog predstavnika u BiH.
OHR je dio BiH od potpisivanja Opšteg okvirnog sporazuma za mir 1995. i spada među najdugovječnije međunarodne institucije u postdejtonskoj eri Evrope za koju je od nastanka do danas iskeširano oko pola milijarde evra.
TEKST SE NASTAVLJA ISPOD OGLASA
Novi visoki predstavnik trebalo bi da bude imenovan do kraja juna, a sve do tada u fotelji ostaje Šmit iako je prije nekoliko dana, odnosno dan pred sjednicu Savjeta bezbjednosti Ujedinjenih nacija (SB UN) podnio ostavku na mjesto koje je, prema tvrdnjama republičkog vrha, uzurpira od polovine 2021. kada je i došao u BiH kao izbor Upravnog odbora Savjeta za primjenu mira (PIK) koji nije ni dejtonska kategorija.
TEKST SE NASTAVLJA ISPOD OGLASA
Šmita, kao visokog predstavnika, ne priznaju ni Rusija ni Kina, a upravo je poslednja debata SB UN, održana početkom sedmice u Njujorku, potvrdila da se širi stav da OHR-u i međunarodnom protektoratu ističe vrijeme, s obzirom na to da se po prvi put otvoreno govorilo o ograničavanju uloge visokog predstavnika te da ta Kancelarija ne može biti trajni mehanizam upravljanja jer procese treba sve više prepuštati na domaće institucije i lidere.
Uporedo sa tim zaokretima na geopolitičkom planu, počevši od promjena u spoljnoj politici SAD, oglasio se i kandidat za generalnog sekretara UN Pino Arlaki riječima da ima šanse da Kristijan Šmit bude procesuiran zbog finansijske zloupotrebe položaja ako se prikupi dovoljno dokaza, ali naglašavajući da je pravo pitanje zašto na Balkanu još postoji visoki predstavnik.
TEKST SE NASTAVLJA ISPOD OGLASA
- Nema potrebe za tim. Ovo je odraz starog unipolarnog svijeta. Balkanske zemlje trebaju da odbiju nastavak ove procedure, zato što je uvredljiva. Zašto je zemlji potreban nadzor u ime UN? To nije održivo, nije u redu i nije dobro - rekao je Arlaki, koji je sociolog.
On je ukazao da to nije ni u saglasnosti sa međunarodnim pravom.
- Imamo čvrste zemlje. Zašto im je potreban supervizor? Zbog rata i sukoba koji se dogodio prije 30 godina? To je jednostavno neshvatljivo - smatra Arlaki koji je i jedan od pisaca Konvencije UN protiv transnacionalnog organizovanog kriminala.
Smatra da su UN trenutno na najnižem nivou u svojoj istoriji.
- Niko više ne mari za UN i potpuno su marginalizovane u međunarodnim krizama. Imamo tri međunarodne krize - Ukrajinu, Gazu i Iran. UN nisu pokazale bilo kakav važan stav, projekat, plan, ideju o krizama, a trebalo je, jer je to glavni mandat UN. Ako UN nisu prisutne u krizama, čemu onda UN? - upitao je Arlaki koji boravi u Srbiji na međunarodnoj konferencije „Međunarodno krivično pravo sa osvrtom na zaštitu životne sredine“ u organizaciji Udruženja za međunarodno krivično pravo.
Slične ocjene u vezi sa postojanjem i ulogom OHR-a godinama već dolaze iz Srpske, ali ne i iz FBiH. Navodeći štetu koju je napravio Šmit, lider SNSD-a Milorad Dodik nedavno je ponovio da pravnici traže način kako procesuirati Šmita u Njemačkoj, dodajući da je uključen u malverzacije po spekulacijama koje dolaze iz Sarajeva.
- Ganjaćemo ga lično, ima za šta, opljačkao je međunarodne donatore, uzeo je skoro dva miliona evra, bespravno, nije imenovan, pa nije mogao da povlači te pare. Pitaj Boga šta je još dobio ovdje - rekao je Dodik, ukazujući da se dosta spekuliše o tome da je uzeo proviziju od „Vijadukta“ i od tehnologija „koju hoće da uvale za izbore“.
Profesor geopolitike na Univerzitetu u Istočnom Sarajevu Srđan Perišić smatra da je sama ostavka Šmita dovoljno govori o promjenama, a da u prilog tome ide i izjava italijanskog predstavnika.
- Počinje da se razmotava klupko koje su SAD, Velika Britanija i EU, prije svega Njemačka, nametnule prije pet godina kada su Šmita praktično silom, bez odluka SB UN, postavili u fotelju visokog predstavnika. Italijanski diplomata je znak da je SAD, Rusija i Kina sve bliže zajedničkom rješenju naspram Velike Britanije I EU - naveo je Perišić za "Glas".
Oni koji su bili u fotelji visokih predstavnika, njih osam uključujući i Šmita, službu u BiH su, prema nedavnoj analizi "Glasa Srpske", završavali sa zaradom koja se kretala između 0,45 i 1,3 miliona evra.
Šmit je, potpisujući se kao visoki predstavnik od 2021, donio 25 odluka kojima je promijenio zakonodavstvo u BiH, a najveći odjek su imale izmjene i dopune Krivičnog i Izbornog zakona te onog o finansiranju institucija na nivou BiH, uz nametanje amandmana i na Ustav FBiH.
Pun pogodak
Odluku Kristijana Šmita su prokomentarisali i u Stejt Departmentu.
- Priznajemo godine predanog rada i dostignuća Šmita u BiH. Njegova odluka da napusti Sarajevo dolazi u pravom trenutku dok međunarodna zajednica zajedno radi na okretanju nove stranice i deeskalaciji tenzija u BiH - saopšteno je iz te američke institucije, a prenijeli mediji.
