U Republici Srpskoj se godišnje kod oko 180 žena dijagnostikuje karcinom grlića materice, a prema najnovijim podacima Instituta za javno zdravstvo iz 2025. godine - u prosjeku 46 žena godišnje umre od ove bolesti.

"Upravo iz tog razloga ginekolog će posegnuti za HPV tipizacijom. Najefikasnija mjera primarne prevencije je blagovremena vakcinacija protiv humanih papiloma virusa", naglasila je Vukovićeva.

U Republici Srpskoj dostupna je devetovalentna vakcina protiv HPV-a, koja je besplatna i preporučuje se djevojčicama i dječacima uzrasta od 11 do 18 godina, saopštila je Bolnica "Srbija".

Vukovićeva je pojasnila da je riječ o imunizaciji koju preporučuje porodični ljekar ili pedijatar u domu zdravlja, a vakcina se primjenjuje u dvije ili tri doze, u zavisnosti od uzrasta, u razmaku od šest do 12 mjeseci.

"Vakcinacija je bezbjedna, ali ne isključuje dalje preventivne preglede. Pored HPV infekcije, faktori rizika su veći broj abortusa, veći broj trudnoća, pušenje, primjena oralnih kontraceptiva, loši socioekonomski uslovi i pozitivna porodična anamneza", navela je Vukovićeva.

Svake godine u januaru obilježava se Evropska nedjelja prevencije raka grlića materice, a osnovna poruka ove kampanje jeste da je rak grlića materice maligna bolest koja se blagovremeno može spriječiti.

Vukovićeva je istakla da ova kampanja ima za cilj da žene svih životnih dobi podstakne na razmišljanje o mogućoj prevenciji kroz redovne godišnje preglede.

Vukovićeva je napomenula da je cilj redovnih preventivnih pregleda otkrivanje početnih promjena na grliću materice, prije nego što se maligno oboljenje razvije.

"Kada se rak razvije, tretman je znatno teži, a uspjeh liječenja mnogo manji", upozorila je Vukovićeva.

Prema njenim riječima, patogeneza karcinoma grlića materice počinje infekcijom visokoonkogenim HPV virusima, zatim dolazi do razvoja prekanceroznih lezija različitog stepena, da bi na kraju nastao invazivni karcinom, a cijeli proces u prosjeku traje od pet do 10 godina - što je dovoljno dug period da se promjene otkriju u ranoj fazi, kada se mogu lako otkloniti bez trajnih posljedica.

Pregled za rano otkrivanje promjena na grliću materice obavlja se skriningom - PAPA testom, a dva dana prije uzimanja uzorka ne treba koristiti vaginalete niti imati seksualne odnose.

U Republici Srpskoj se Programom prevencije i kontrole nezaraznih bolesti preporučuje da sve žene starije od 25 godina obave preventivni ginekološki pregled jednom u tri godine, a u slučaju povećanog rizika i češće.

"Različita udruženja ginekologa imaju različite preporuke za izvođenje PAPA testa, u zavisnosti od nalaza, tako da svaka žena treba da prati uputstva svog ginekologa. U slučaju patološkog PAPA brisa, potrebno je uraditi kolposkopiju, na osnovu koje se određuje dalji tretman", pojasnila je Vukovićeva.

Vukovićeva je naglasila da se blagovremenom vakcinacijom protiv HPV-a, redovnim preventivnim pregledima kod ginekologa i eliminacijom faktora rizika značajno smanjuje mogućnost nastanka karcinoma grlića materice.

Ukoliko se karcinom ipak razvije - rana dijagnoza i pravovremeni tretman su ključni jer što se bolest otkrije u ranijem stadijumu, veće su i stope izlječenja.

"Najčešći znaci i simptomi koji upućuju na rak grlića materice su krvarenje tokom i nakon odnosa, krvarenje između dvije menstruacije, produženo menstrualno krvarenje, pojačan sekret, krvarenje nakon menopauze, bolovi u maloj karlici i krstima, kao i otoci nogu. Ukoliko se primijeti bilo koji od ovih simptoma - potrebno je javiti se ginekologu. Što se promjene ranije otkriju, liječenje je uspješnije", poručila je Vukovićeva.

Karcinom grlića materice, poslije karcinoma dojke, jedan je od najčešćih karcinoma kod žena. 

(Srna, Mondo, Foto: Institut za javno zdravstvo RS)

Ispijanje kafe ima mnogo prednosti – od poboljšanja funkcije mozga i smanjenja upale, do poboljšanja zdravlja srca i metabolizma. Međutim, kafa takođe može da utiče na to kako vaše telo apsorbuje određene suplemente.

Kafa može da učini da oni budu manje efikasni i izazovu iritantne nuspojave. Evo pet dodataka ishrani o kojima biste trebali dobro da razmislite pre nego što ih konzumirate sa kafom:

Gvožđe

Lekar i direktor kompanije Throne Science, Karan Rajan, rekao je za New York Post da kafa najviše utiče na apsorpciju gvožđa.

Kafa je puna polifenola – moćnih antioksidanasa koji štite od oksidativnog stresa i bore se protiv upala.

Hlorogene kiseline su glavna grupa polifenola u kafi i doprinose njenom ukusu i zdravstvenim benefitima.

Rajan je primetio da polifenoli, poput hlorogene kiseline, mogu da se vežu za nehemsko gvožđe u digestivnom traktu, što otežava njegovu apsorpciju.

"Ovo je posebno važno za osobe koje imaju manjak gvožđda, menstruaciju, trudnice ili se hrane biljnom ishranom. Praktičan savet: Ako uzimate gvožđe, učinite to najmanje jedan do dva sata pre ispijanja kafe. Vitamin C može da pomogne da se neutralizuje inhibicija uzrokovana kafom", kazao je.

Cink

"Kafa može umereno da smanji apsorpciju cinka, opet zbog minerala koji vežu polifenole. Efekat zavisi od doze i vremena konzumiranja i obično je mali za ljude koji se hrane hranom bogatom cinkom", rekao je Rajan.

Hrana bogata cinkom uključuje: ostrige, crveno meso, živinu, školjke, indijske orahe, bademe, semenke bundeve i konoplje, sočivo, leblebije, pasulj, integralne žitarice, mlečne proizvode, jaja i obogaćene žitarice.

Kalcijum

"Kafa ima mali inhibitorni učinak na apsorpciju kalcijuma, uglavnom zato što kofein povećava gubitak kalcijuma urinom, a ne blokira apsorpciju u potpunosti", objasnio je Rajan.

Istraživanja procenjuju da ispijanjem jedne šoljice kafe gubite oko 5 mg kalcijuma. Za većinu ljudi sa adekvatnim unosom kalcijuma, ovo je zanemarljivo.

"Ako se neko u velikoj meri oslanja na suplemente za zdravlje kostiju, ne treba da uzima kalcijum uz kafu", rekao je.

Magnezijum

Kafa ne blokira apsorpciju magnezijuma, ali kofein povećava izlučivanje urina, što može dovesti do gubitka magnezijuma. Konzumiranje kafe i uzimanje magnezijuma nije strogo zabranjeno, ali je najbolje da suplement uzmete kasnije tokom dana.

Mešanje magnezijum-citrata ili sulfata sa kafom može izazvati proliv ili grčeve u stomaku, jer ovi oblici magnezijuma zajedno sa kafom imaju laksativni efekat.

B vitamini

"Većina vitamina B grupe nije značajno 'blokirana' kafom. Međutim, kofein može da poveća izlučivanje nekih vitamina B grupe (posebno B1) putem urina", kazao je Rajan.

Vitamini B grupe su rastvorljivi u vodi, a višak se izlučuje putem urina. Vitamin B1 pretvara ugljene hidrate u energiju i podržava zdravu funkciju nervnog sistema, mišića i srca.

Rajan je rekao da diuretski efekat kofeina nije mnogo važan osim ako osoba ne unosi malu količinu vitamina B1 ili konzumira velike količine kofeina.

"Vitamini B grupe se i dalje mogu uzimati sa kafom bez većih problema", napomenuo je Rajan.

(B92, Foto: Studio Neeby/Shutterstock)

Ubrzan način života, stres, neredovni obroci i stalna izloženost ekranima sve češće dovode do problema sa spavanjem.

Nesanica nije bezazlena pojava, jer dugoročno iscrpljuje organizam, slabi koncentraciju i negativno utiče na opšte zdravlje.

Stres posebno remeti san jer podstiče lučenje hormona koji održavaju telo u stanju budnosti.

Važnu ulogu u kvalitetu sna ima i ishrana. Stručnjaci savetuju izbegavanje teške, masne i fermentisane hrane u večernjim satima, kao i kofeina i čokolade.

Male promene u rutini, poput redovnog vremena odlaska na spavanje i opuštanja pre sna, mogu doneti značajno poboljšanje.

Neke namirnice prirodno pomažu uspavljivanje i kvalitetniji odmor.

• Orašasti plodovi,
• banane, trešnje,
• jogurt s malo meda
• pahuljice

Ove namirnice sadrže minerale i sastojke koji smiruju nervni sistem i podstiču proizvodnju hormona sna.

Uključivanje ovih namirnica u večernji obrok može doprineti mirnijem i dubljem snu.

(B92, Foto: Shutterstock/Visiondreams)